Γενικά το κολάζ δεν επικράτησε στην Ελλάδα σαν στυλ, τουλάχιστον όχι τόσο όσο η αφηρημένη ζωγραφική. Περισσότερο βρήκε εφαρμογή σε underground φανζιν, αφίσες και δίσκους. Ίσως επειδή φαίνεται λίγο πρόχειρο και οι τράπεζες πχ προτιμούν πιο "καθαρές" μορφές.

Κατά καιρούς διάφοροι καλλιτέχνες έκαναν κολλάζ, αλλά δεν έμεινε κάποιο "όνομα".

Φέτος ακούγεται ο Bern Porter, έστω και ετεροχρονισμένα.

Μια από τις λίγες φορές που έγινε "mainstream" στην Ελλάδα ήταν με τον Ελύτη. Ο Ελύτης αγαπούσε το κολάζ -εξάλλου είχε επηρεαστεί από τον υπερρεαλισμό- και "εικονοποιούσε" την ατμόσφαιρα των ποιημάτων του με κολλάζ από αιγαιοπελαγίτικα τοπία, κούρους και αγίους. Μάλλον είναι ο πρώτος στην Ελλάδα που προσπάθησε να θεωρητικολογήσει με το είδος και με διάφορες πληροφορίες όπως για παράδειγμα για τον "φωτισμό" στο κολλάζ που πρέπει να είναι σε όλα τα συγκολλημένα τμήματα από την ίδια πηγή, σαν να πρόκειται για ζωγραφισμένο πίνακα.

Τα κολάζ του Ελύτη έχουν μεγάλες επιφάνειες και φαίνονται "καθαρά" κι απέριττα αντίθετα με τα underground που φαίνονται χαοτικά και "βρώμικα".

Το κολάζ στα underground έντυπα ήταν αναγκη και μήνυμα. Ανάγκη, γιατί ήταν ένας τρόπος σελιδοποίησης πριν τα ηλεκτρονικά προγραμματα. Μήνυμα, γιατί δεν είχε καλλιτεχνικές φιλοδοξίες αλλά χρησιμοποιούσε το πρακτικό για να φωνάξει συνθήματα και να προπαγανδίσει. Τα κολλάζ όταν περιέχουν λέξεις και φράσεις μας θυμίζουν συνθήματα.

Η ιστορία του Bern Porter είναι συγκινητική.

Μέχρι το 1945 ήταν ερασιτέχνης λάτρης των Τεχνών και των Γραμμάτων. Είχε κάποια δραστηριότητα σαν εκδότης (είχε εκδώσει μεταξύ άλλων και Χένρι Μίλλερ). Το επάγγελμα του ήταν φυσικός και απ' τα καλά ονόματα στην επιστήμη του. Συμμετείχε σε ερευνητικά προγράμματα της NASA με κυριότερο αυτό της κατασκευής της ατομικής βόμβας.

Η σταδιοδρομία του φυσικού για τον Μπερν σταματάει απότομα το '45 μετά τη ρίψη της βομβας στη Χιροσίμα. Το 1978 έγραψε το ποίημα "Μεγαλώνοντας στην Ατομική εποχή" όπου περιγράφει τι εγινε.

"Εκείνη τη μέρα είχα ένα θαυμάσιο μεσημεριανό γεύμα στη λέσχη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια. Μετά μπήκα στο κυλικείο της σχολής και διάλεξα μια εφημερίδα. Οι New York Times περιέγραφαν τον βομβαρδισμό της Χιροσίμα. Μαζι μ' αυτό όμως περιέγραφαν και ό,τι είχα κάνει εγώ τα τελευταία τέσσερα χρόνια στο Μπέρκλευ.

Ένας φυσικός δίπλα μου που διάβαζε κι αυτός άρχισε να κλαίει. Ούρλιαζε με μια μανία εντελώς καταστροφική που αναγκάστηκαν να τον βγάλουν έξω. Ένας άλλος κοιτούσε στο κενό απ τη σαστιμάρα του. Κάποιος τρίτος τα παρατούσε όλα επί τόπου και έφευγε στη Μινεσότα να γίνει κτηνοτρόφος.

Κι εγώ νοιώθω ακόμα μουδιασμένος μετά από τριάντα έξι χρόνια, όταν προσπαθώ μάταια να καταλάβω τι έγινε στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι και στη Ρωσία και τη Νορβηγία."

Ο Μπερν εκείνη τη μέρα εγκατέλειψε τη δουλειά του ερευνητή. Δεν παραιτήθηκε- απλώς δεν ξαναπάτησε στη δουλειά χωρίς καμιά δικαιολογία.

Στις αρχές του '50 επισκέφτηκε τη Χιροσίμα για να δει με τα μάτια του την καταστροφή. Μάλιστα σχεδίασε μνημεία που είχε σκοπό να χαρίσει στην πόλη. Έκτοτε αφιερώθηκε στην τέχνη και τα κολλάζ του, τα οποία του μοιάζουν. Είναι σαστισμένα και θυμωμένα ταυτόχρονα. Έγραφε μανιφέστο στα οποία ευαγγελιζόταν την ένωση επιστήμης και τέχνης. Πάντως σε όλη του ζωή η τέχνη του ήταν στο περιθώριο.

(Ορίστε μια ωραία λύση για όσους στην κυβέρνηση έχουν μια στοιχειώδη ευαισθησία. Να τα παρατήσουν όλα και να το ρίξουν στα κολάζ. Θα έκαναν θαυμάσια έργα αν μόνταραν τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων "Συντάξεις πείνας","Έρχονται απολύσεις" κτλ)

Το 1961 εμφανίζονται τα "Founds", δηλαδή τα "ευρήματα", τα "έτοιμα", ή ακόμα πιο ελεύθερα τα "πεταμένα", που ήταν μια σειρά από κολάζ που γενικά ονόμαζε ο Μπερν "found poetry". Την ιδέα προφανώς την πήρε από τα ready-made του Ντυσαν (εξάλλου όλη η πειραματική τέχνη του 20ου αιώνα με "έτοιμα" υλικά  αναφέρεται στον Ντυσάν).

Στα Founds μπερδεύει εικόνες και λέξεις από τις διαφημίσεις της μεταπολεμικής Αμερικής. Τα σλόγκαν των διαφημιστικών είναι προστακτικές. "Σκέψου", "Κοίτα", "Πες: ΟΧΙ", "Διάβασε", "Έλα σε μας!", "Εμπρός!"... Γι' αυτό και μοιάζουν με προπαγανδιστικές αφίσες ολοκληρωτικού καθεστώτος. Σαν κάλεσμα επιστράτευσης.

Ο Bern Porter έφυγε το 2004 πλήρης ημερών. Ευχόμαστε να κατάφερε να ηρεμήσει τη συνείδηση του μετά από μισό αιώνα καλλιτεχνικής "εξιλέωσης" με τα κολάζ.

Φέτος το καλοκαίρι το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης παρουσιάζει μια μεγάλη έκθεση με τα έργα του.