Κατά μια έννοια είναι η επιβεβαίωση του υπερβατικού χαρακτήρα των τέχνης. Κατα μία άλλη, είναι η Τέχνη που στην ανταλλακτική της αξία προσαρμόζεταιι στη λειτουργία του νεοφιλελευθερισμού και της χρηματοπιστωτικής οικονομίας. Η κολεκτίβα Praxis σε συνεργασία με τον δημοφιλή ηθοποιό James Franco ίδρυσαν το Αόρατο Μουσείο, το οποίο διαθέτει στις αγορές αόρατα εργα τέχνης.

Οι τιμές για ένα Αόρατο έργο τέχνης κυμαίνονται από 1.000 έως 10.000 δολάρια. Ο αγοραστής λαμβάνει ένα κείμενο με την περιγραφή του έργου και τις προθέσεις του καλλιτέχνη μαζί ένα τίτλο ιδιοκτησίας. Τον τίτλο ιδιοκτησίας μπορεί να τον μεταπωλήσει.

Σε καλλιτεχνικό επίπεδο, το Αόρατο Μουσείο προσφέρει στο κοινό και τους αγοραστές σκέψεις και ιδέες. Έτσι κι αλλιώς ένα οποιοδήποτε έργο τέχνης είναι κάτι παραπάνω από το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένο. Είναι οι έννοιες που περιέχει. Ένα έργο ζωγραφικής ή γλυπτικής αποτελεί ουσιαστικά την άποψη και την παρέμβαση του καλλιτέχνη στον κόσμο. Το Εγώ του καλλιτέχνη είναι αυτό που γεμίζει το χώρο. Ένα κινηματογραφικό έργο ή μια περφόρμανς δε τελειώνουν στα χρονικά όρια της προβολής, αλλά συνεχίζουν να ζουν στη σκέψη του θεατή.

Όλες οι δημιουργίες είναι περισσότερο ιδέες παρά ύλη. Αυτό είναι το βασικό επιχείρημα του Vallejo Gantner και της Delia Carey του The Museum of Non-Visible Art. Και ως το "δια ταύτα" δεν έχουν άδικο.

Αυτός που αγοράζει ένα έργο τέχνης γίνεται κάτοχος της Ιδέας του καλλιτέχνη. Το Αόρατο έργο δίνει μια νέα ευκαιρία στον αγοραστή: να "κατέχει" την Ιδέα του έργου οπουδήποτε- να την έχει συνέχεια μαζί του! Γίνεται επίσημα ιδιοκτήτης μας Ιδέας. Σ' αυτό το σημείο είναι έκδηλη η επιρροή της ανατολικής φιλοσοφίας/θρησκείας.

Αν τα παραπάνω σας φαίνονται οξύμωρα, και απορείτε πως γίνεται να αγοράζει κανείς έναν πίνακα χωρίς τον πίνακα αλλά μόνο την  Ιδέα του πίνακα, σκεφτείτε ότι το χρέος και τα δάνεια της Ελλάδας δεν υπάρχουν πουθενά στον "πραγματικό" κόσμο, δεν αντιστοιχούν σε χαρτονομίσματα, αλλά είναι εντολές. Τραπεζικές εντολές.

Το αόρατο Μουσείο δίνει μαζί με την αγορά έναν τίτλο ιδιοκτησίας και αυτός είναι αρκετός για το χρηματιστήριο της τέχνης. Η αξία του τίτλου μπορεί να αυξηθεί ή να μειωθεί ανάλογα με την ζήτηση του καλλιτέχνη ή του έργου. Στην προκειμένη περίπτωση η επιτυχία του καλλιτέχνη εξαρτάται από εξω-καλλιτεχνικούς παράγοντες. Αν, παραδείγματος χάρη, ο καλλιτέχνης του οποίου είστε κάτοχος ενός τίτλου του προκαλέσει ένα ερωτικό σκάνδαλο ο τίτλος που έχετε στα χέρια σας θα κοστίζει μια περιουσία!

Το λένε και οι ίδιοι οι ιδρυτές του “we exchange ideas and dreams as currency in the New Economy.” (Ανταλλάσσουμε ιδέες και ονειρα όπως το νόμισμα στην καινούργια Οικονομία). Στο Μανιφέστο του Μουσείου που έγραψε ο Douglas Anthony Cooper λέει "Η Τέχνη δεν έχει καμία αξία μέχρι να συναντήσει τις Αγορές".

Όπως είναι επόμενο, το Αόρατο Μουσείο είναι κι αυτό... αόρατο. Υπάρχει μόνο στα χαρτιά και στη σκέψη των ιδρυτών του. Είναι κι αυτό μια άυλη Ιδέα. Μια ιδέα όμως που είναι πολύ διδακτική για την σημερινή οικονομία: τα έργα τέχνης, όπως ό,τι εμπεριέχει ανθρώπινη εργασία στον καπιταλισμό, είναι προϊόντα. Στην σημερινή χρηματοπιστωτική βερσιόν του καπιταλισμού, όπου τα οικονομικά μεγέθη είναι αριθμοί σε φωτεινούς πίνακες, τα έργο τέχνης είναι φευγαλέες εκλάμψεις του νου συνοδευόμενες από ένα ντοκουμέντο ότι η σκέψη αυτή πέρασε από το μυαλό κάποιου.

του Μάκη Μακελάρη

* Κατά το "Ιπτάμενο Χρήμα", βιβλίο του Ερνέστ Μαντέλ για το πλαστικό χρήμα.

** O James Franco μιλάει στην αμερικάνικη τηλεόραση για το Αόρατο Μουσείο: