Jules Verne


Ξεκινώντας από


Ψηφοθηρία

Η ταινία που ζούμε είναι...
 









Το ομοιοπαθητικό σινεμά του Andrey Iskanov

Το άσχημο, το εφιαλτικό, το φρικώδες, το κακό, είναι κατηγορίες που ελκύουν τους κινηματογραφιστές- ιδιαίτερα τους νέους. Το διακύβευμα κάθε φορά είναι πως να παρουσιάσουν το άσχημο χωρίς να παρασυρθούν σε ένα άσχημο αποτέλεσμα και η συμβουλή των ακαδημαϊκών είναι "να δείχνεις κάτι άσχημο με όμορφο τρόπο".

Ο Ρώσος Andrey Iskanov κάνει κάτι περισσότερο: ξορκίζει το κακό κάνοντας φρικιαστικές ταινίες.

Η Δύση άργησε να γνωρίσει το έργο του Ισκάνοβ λόγω απόστασης, καθώς γεννήθηκε και συνεχίζει να ζει στο Χαμπάροβσκ, μια πόλη στην νοτιοανατολική Σιβηρία, κοντά στα Κινεζικά σύνορα. Το έργο του είναι γεμάτο εμμονές, οι ήρωες του, καταδικασμένοι και καταραμένοι, ζουν σε εφιαλτικούς κόσμους όπου κυριαρχεί η φρίκη. Το σκηνικό στις ταινίες του Ισκάνοβ είναι η κόλαση. Κι όπως όταν το κακό είναι μεγάλο το μικρό καλό βαραίνει περισσότερο, έτσι οι μικρές χαραμάδες ανθρωπιάς μέσα στον συνεχιζόμενο εφιάλτη που αναπαριστά είναι πολύτιμες για την ηθική επιβίωση.



Δυο γεγονότα είναι σημαντικά για την κατανόηση του έργου, ένα σχετικό με τον ίδιο και ένα με την πόλη του. Ξεκίνησε την καριέρα του σαν φωτογράφος και μεταφέρει στις ταινίες του μια φωτογραφική αισθητική στα όρια του φωτορεπορτάζ. Το πλάνο του, βοηθούμενο και από το κοφτό μοντάζ, μοιάζει με μια φωτογραφία που αποκτά κίνηση, ή καλύτερα που κάνει αγωνιώδεις προσπάθειες να κουνηθεί. Με αυτό το προσωπικό στυλ καταφέρνει να πλησιάσει το βίντεο -όλες οι ταινίες του είναι βιντεοταινίες- στην κινηματογραφική αισθητική. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί και κάνει τις εικόνες φρίκης πιο αληθινές και τρομακτικές και ξεφεύγει από την αισθητική των βιντεοταινιών τρόμου. Το σημαντικό γεγονός σχετικά με την πόλη του είναι οι δίκες της Μονάδας 731. Στο Χαμπάροβσκ δικάστηκαν οι υπέυθυνοι για το στρατόπεδο ανθρώπινων πειραμάτων των Γιαπωνέζων που έκλεισε το 1945. Από το 1937 ο Ιαπωνικός στρατός είχε φτιάξει στρατόπεδα όπου δοκιμάζονταν χημικά όπλα πάνω σε ανθρώπους. Η μοίρα του μισού εκατομμυρίου πειραματόζωων που πέρασαν από τη Μονάδα 731 στοίχειωσε το Χαμπάροβσκ και το έργο του Ισκάνοβ που θα ασχοληθεί πραγματικά με αυτό στην ταινία έπος -4μιση ωρών- "Η φιλοσοφία του μαχαιριού".


Ο Ισκάνοβ παρουσιάζει την πρώτη ταινία του το 1989 με τίτλο News from Morgue (Νέα από το Νεκροτομείο). Ακολουθεί το Odour of Blood του 1992 και το Kaleidoscope of Corpses του 1993. Το 1999 γυρίζει τη συνέχεια της δεύτερης ταινίας του, το Odour of blood 2. Όλες αυτές οι ταινίες είναι άγνωστες στο ευρύ κοινό, καθώς η αναγνώριση θα έρθει με την επόμενη ταινία του, το "Nails", που θα τύχει παγκόσμιας διανομής από την Unearthed Films.



Nails (Gvozdi) 2003

Ένας hitman (ελεύθερος σκοπευτής) ζει μια ασπρόμαυρη ζωή στην παρανομία. Μέχρι που ανακαλύπτει την θεραπεία των καρφιών. Καρφώνει καρφιά στο κεφάλι του χτυπώντας με σφυρί - κάθε φορά και μεγαλύτερο. Τότε ο κόσμος γίνεται έγχρωμος, αλλά με χρώματα ξεπλυμένα και κάπως μπερδεμένα. Δεν είναι πάντα το σωστό χρώμα για κάθε αντικείμενο. Επίσης, με τη θεραπεία ανακαλύπτει ότι η γυναίκα του είναι ένα ανέκφραστο μανεκέν -σαν κούκλα- και το φαγητό αλλάζει όψη. Τρώει άλλοτε ανθρώπινα μάτια, άλλοτε σούπα από πέη, άλλοτε ανοίγει μια κονσέρβα με ένα μωβ ζελέ. Σε όλη τη διάρκεια οι παραισθήσεις δεν λένε να σταματήσουν.

Ο διάλογος είναι ελάχιστος, επικρατούν οι αγωνιώδεις κινήσεις και εκφράσεις του θεραπευόμενου. Ο ήχος είναι ένας τσιριχτός βιομηχανικός θόρυβος. Στο τέλος ο πρώην δολοφόνος θα καρφώσει το τελευταίο και μακρύτερο καρφί που θα τον οδηγήσει στον χειρούργο. Ο θεατής σ' αυτή την ταινία δεν βρίσκει λεπτό ησυχία.


Visions of Suffering (2006)

Η δεύτερη ταινία του Ισκάνοβ που έτυχε διανομής απο την Unearthed Films είναι η συνέχεια του εφιαλτικού κόσμου.
Ο ήρωας μας, ένας αδύνατος ανθρωπάκος, τρέχει πανικόβλητος στο καμένο δάσος- όχι το δάσος δεν είναι καμένο αλλά το φιλμ. Υπάρχει ένα σπίτι με παραξενη αρχιτεκτονική και κρεμασμένοι ανθρώπινοι σκελετοί μέσα σε κλουβιά που προορίζονταν για πουλιά. Ένα φρικαλέο σκιάχτρο κυνηγάει τον ήρωα μας. Το σκιάχτρο γίνεται ο θεριστής. Η φύση είναι απειλητική και όλα μοιάζουν με παλιά γερμανική βουβή ταινία.

Ο ήρωας ξυπνάει σε μια πόλη εξίσου απειλητική. Οι εφιάλτες δε φευγουν.

Ο ήρωας μας (τον υποδύεται ο  Aleksandr Shevchenko) θα ζητήσει βοήθεια από μια φίλη του με γνώσεις στον μυστικισμό (την υποδύεται η Aleksandra Batrumova) για να ξεπεράσει τους εφιάλτες. Έτσι μαθαίνει για τα παράξενα βαμπίρ που προκαλούν ζωντανούς εφιαλτες και το πως να τα αντιμετωπίσει.
Ο Ισκάνοβ τελειοποιεί το ύφος και την αισθητική που είδαμε στο "Nails". Στο δίωρο έργο έχουμε ένα καταιγισμό εικόνων, ασπρόμαυρων, σέπια, έγχρωμων, αλλόκοτων και γεμάτων σύμβολα και σημεία. Εδώ η εικόνα δεν σταματά να τρεμοπαίζει απ την αρχή ως το τέλος. Τρεμοπαίζει το φως του κεριού, τρεμοπαίζουν τα φωτορυθμικά του νυχτερινού κέντρου, τρεμοπαίζει το φως του ήλιου πίσω από τις φυλλωσιές. Μια άσκηση για το υποσυνείδητο του θεατή.
Σεναριακά, έχουμε πάλι το μοτίβο της επώδυνης θεραπείας που δεν οδηγεί πουθενά, αυτή τη φορά από τους ζωντανούς εφιάλτες. Στο όλο pastige προσθέτει σλόγκαν τύπου ρώσικης πρωτοπορίας και εικόνες video game.
Ο διάλογος και εδώ είναι ελάχιστος.



Philosophy of a Knife (2008)

Αυτή η επική τετράωρη ταινία -το αριστούργημα του σκηνοθέτη κατα πολλούς- είναι ουσιαστικά ένα δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ.
Αφηγείται την αληθινή ιστορία του Ιαπωνικού "τμήματος 731" από την ίδριση του στις αρχές του '30 έως το κλείσιμο του το 1945 και τις δίκες που ακολούθησαν και έγιναν στη γενετειρα πόλη του Ισκάνοβ, το Χαμπάροβσκ. Το "τμημα 731" ήταν ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου ο Ιαπωνικός στρατός δοκίμαζε τις επενεργειες των βιοχημικών όπλων πάνω σε ανθρώπους. Εκτιμάται ότι 580.000 άνθρωποι έγιναν πειραματόζωα, οι περισσότεροι Κινεζοι. Στις δίκες του Χαμπαρόβσκ καταδικάστηκαν δεκα στρατιωτικοί γιατροί σε ποινές έως δέκα χρόνια τις οποίες για διάφορους λόγους δεν εξέτισαν.
Μ' αυτό το στοιχειό της πόλης του καταπιάνεται ο Ισκάνοβ και με την αισθητική που είχε αναπτύξει δίνει μια ταινία-γροθιά στο στομάχι.
Τα γεγονότα εξιστορούνται από τρεις πλευρές. Υπάρχει μια μακρά συνέντευξη του αυτόπτη μάρτυρα Ανατόλι Πρωτάσοβ, πρώην γιατρού και στρατιωτικού μεταφραστή. Η συνέντευξη είναι γυρισμένη με έναν τρόπο αρχειακό, θυμίζει και λίγο επαρχιακή τηλεόραση, το φως απ' το παράθυρο καίει την εικόνα. Μ' αυτό τον τρόπο γίνεται αμεσότερη και πιο αποκαλυπτική. Η υπόλοιπη ταινία είναι η δραματοποίηση.
Σε ασπρόμαυρο παρουσιάζονται "εν ψυχρώ" τα πειράματα των Γιαπωνέζων και ακούγονται οι αφηγήσεις δυο ανθρώπων: μιας γιαπωνέζας νοσοκόμας που εργάστηκε στο "τμημα 731" και κράτησε ημερολόγιο και ένός νεαρού αξιωματικού. Πάνω σ' αυτόν τον αξιωματικό χτίζεται μια υποτυπώδης πλοκή, καθώς εμφανίζει κάποια συμπάθεια για μια νεαρή Ρωσίδα κρατούμενη. Είναι η χαραμάδα ανθρωπιάς μέσα στην κόλαση.
Εκτός της συνέντευξης του Ανατόλι Πρωτάσοβ, η γνώριμη στιλιστική του Ισκάνοβ επικρατεί και βρίσκει ένα θέμα να αναπτυχθεί, ώριμη πια σε ένα ιστορικό πλαίσιο, να ξεφύγει από τον εφιάλτη και τα σύμβολα και να γίνει ρεαλισμός. Αυτό που απευχόμασταν, ο κόσμος του Ισκάνοβ να μην υπάρχει, υπήρξε πραγματικά.
Εδώ κυριαρχούν πολύ κοντινά πλάνα, λεπτομέρειες, σε ματιές που κόβουν την ανάσα. Τα ανθρώπινα πειράματα είναι τόσο φρικιαστικά που δεν περιγράφονται. Και ο Αντρέι Ισκάνοβ ξορκίζει τη φρίκη κάνοντας μια ταινία τόσο φρικιαστική που κανεις δεν αντέχει να τη δει ως το τέλος. Μια ομοιοπαθητική θεραπεία για τους βασανιστές.


A Glimpse of Hell (2008)

Η τελευταία ταινία του Ισκάνοβ είναι ένα 12λεπτο ντοκιμαντέρ observation. Η κάμερα κινείται ασταμάτητα σε ένα θάλαμο γεμάτο γυμνά πτώματα σε κατάσταση σήψης. Φαίνονται σημάδια κάποιας μάχης που προηγήθηκε. Η φρίκη του πολέμου δεν αντέχεται να τη δει κανείς- 12 λεπτά και φαίνονται ολόκληρος αιώνας. Ακούγονται πένθιμες καμπάνες.