Συνέχεια στις ταινίες με θέμα το ποδοσφαιρο για τους πολύ... καμένους ποδοσφαιρόφιλους.

Δυο ταινίες για τους πιονιέρους της μπάλας στη δεκαετία του '20, πριν τον επαγγελματισμό. Μια γερμανική που γυρίστηκε εκείνη την εποχή με πρωταγωνιστές τα τότε αστέρια του ποδοσφαίρου και μια ταινία εποχής από την Ουγγαρία.

Οι Έντεκα Διάβολοι
 
Οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι που ιδρύθηκαν στις αρχές του 20ου αιώνα δημιουργήθηκαν με καθαρά ταξικά κριτήρια. Συνήθως κάθε πόλη είχε δυο ομάδες: μία στην οποία έπαιζαν τα παιδια των εργατών, και φορούσαν κόκκινα ή μαύρα, και μια των πλουσιόπαιδων που φορούσαν μπλε ή άλλο χρώμα. Έτσι ξεκίνησαν πολλές από τις διάσημες ομάδες που ξέρουμε σήμερα, ακόμα κι αν δεν έχουν δεσμούς με την καταγωγή τους.
 
Η βουβή ταινία "Die Elf Teufel" (Οι έντεκα Διάβολοι) που γυρίστηκε το 1927 αποτελεί ένα ντοκουμέντο για αυτή την ταξική καταγωγή των ποδοσφαιρικών συλλόγων.

Το στόρι είναι κλισέ: Έχουμε δυο ομάδες. Η μια είναι των εργατών και η άλλη των αφεντικών τους.
 
Η ομάδα της εργατικής τάξης λέγεται "Λίντα" από το όνομα μιας όμορφης, φτωχής πλην τίμιας κοπέλας που αγαπάει τους ποδοσφαιριστές και γίνεται η μασκότ τους.
 
Η ομάδα των "καπιταλιστών" φέρει το όνομα "International" για να δηλώνει τον κοσμοπολιτισμό. Η International είναι άλλου επιπέδου. Μπορεί και αγοράζει τους καλύτερους παίκτες, διαθέτει γυμναστήριο, πισίνα και μασέρ. Όμορφη μασκότ σαν την Λίντα δεν διαθέτει, όμως βρίσκει τη λύση πληρώνοντας μια "femme fatale" την οποία χρησιμοποιεί για τη "βρώμικη" δουλειά.

Οι "Έντεκα Διάβολοι" του ουγγρικής καταγωγής Zoltan Korda είναι μέσα στο πνεύμα του γερμανικού εξπρεσιονισμού της εποχής, το ύφος που μας έδωσε ταινίες όπως το "Μετρόπολις" και "Εργαστήριο του Δρα Καλιγκαρι" και ώθησε τους σκηνοθέτες να δουλέψουν "καλλιτεχνικά" με το καδραρισμα, το φωτισμό και το μοντάζ. Εδώ λοιπόν έχουμε πάντρεμα του γερμανικού κινηματογραφικού εξπρεσιονισμού με το ποδόσφαιρο! Μοναδικό παράδειγμα.

Πρωταγωνιστεί ο Gustav Fröhlich - γνωστός από το "Μετροπολις" του Λανγκ, που γυρίστηκε την ίδια χρονιά. Οι περισσότεροι που υποδύονται τους παίκτες των δυο ομάδων ήταν πραγματικοί ποδοσφαιριστές και μάλιστα οι καλύτεροι της εποχής.
 

Μεγάλο μέρος της ταινίας εξαντρλέιται σε μια μεγάλη εισαγωγή με ερωτικές ίντριγκες και στερεότυπους μελοδραματισμούς. Στο τελος όμως είναι το ζουμί. Όταν, δηλαδή, διεξάγεται το κρίσιμο παιχνίδι ανάμεσα στις δυο ομάδες. Η σεκάνς του "τελικού" είναι πρότυπο για την σκηνοθεσία ποδοσφαιρικού αγώνα. Ξεκινάει με αναγνωριστικά γενικα πλάνα μεγαλης διαρκειας. Οσο προχωράει ο αγώνας τα πλάνα γίνονται πιο κοντινά και μικρότερα σε διάρκεια για να δώσουν την ανάλογη ένταση του παιχνιδιού. Παρεμβάλλονται "σφήνες" με τις αντιδράσεις στην κερκίδα. Σήμερα φαίνεται μπανάλ, αλλά για την εποχή του ήταν πρωτοπόρο.

Ο Ζολτάν Κορντά ήταν δεδηλωμένος σοσιαλιστής. Ο "συμβιβασμός" στο φινάλε, ανάμεσα στις δυο ομάδες-τάξεις, είναι πολύ σχηματικός και δεν μας πείθει καθόλου ότι τον ήθελε στην ταινία του. Σε μια σκηνή οι παίκτες της "Λίντα" λογαριάζουν πόσα χρόνια τους χρειάζονται για να φτιάξουν το δικό τους γήπεδο με τα δικά τους μέσα. Καταλήγουν ότι αν ξεκινήσουν "σήμερα", δηλαδή το 1927, το γήπεδο θα είναι έτοιμο το 1947.

Οι "Έντεκα Διάβολοι" συναγωνίζονται για τον τίτλο της πρώτης κινηματογραφικής ταινίας με θέμα το ποδόσφαιρο με το "Der König der Mittelstürmer" (που σημαίνει Ο Βασιλιάς του Προωθημένου Κέντρου) του Fritz Freisler, παραγωγής επίσης του 1927. Η τελευταία, στην οποία πρωταγωνιστεί ο άσσος των γηπέδων της εποχής Tull Harder, αντιμετωπίζει το ποδόσφαιρο περισσότερο σαν μια μοδα με ημερομηνία λήξης.

Αντίθετα οι "Έντεκα Διάβολοι" είναι ένας ύμνος στο ποδόσφαιρο με την προφητική ατάκα "Ποδόσφαιρο, το άθλημα του αιώνα"!

Το Ποδόσφαιρο του Παλιού Καλού Καιρού (Régi idök focija)

Ο Μίναρικ δουλεύει σε ένα άθλιο πλυσταριό. Όμως, το όνειρο της ζωής του είναι να φτιάξει μια ποδοσφαιρική όμαδα. Μια σπουδαία ομάδα με τους καλύτερους παίκτες της Ουγγαρίας. Έτσι ξεκινάει την αποστολή του.

Το "Régi idök focija" του Pál Sándor είναι άγνωστο στην Ελλάδα, στην Ουγγαρία όμως είναι μια από τις πιο διάσημες ταινίες. Γυρίστηκε το 1973 σε στυλ προπολεμικής slapstick/ burlesque κωμωδίας με γκαγκ, μουσική τσάρλεστον σε όλη τη διάρκεια, διάτιτλους, λίγους διαλόγους (που θα μπορούσαν να είναι κι αυτοί σε διάτιτλους), εφέ με την ταχύτητα. Θυμίζει λίγο τον Ζακ Τατί.

Το μεγάλο ατού είναι η φωτογραφία (Elemér Ragályi είναι το όνομα του οπερατέρ), η σκηνογραφία και τα κουστούμια και όλη η θεατράλε "πραγματικότητα" στην οποία ζουν οι ήρωες.

Η ταινία αφησε εποχή στην Ουγγαρία και με την ατάκα "Όλοι χρειάζονται την ομάδα τους" που έγινε σλόγκαν και λέγεται μέχρι σήμερα (κατι σαν το δικό μας "...θέλει το Γερμανό του").

Εδώ η αναφορά στο ποδόσφαιρο είναι πιο αλληγορική. Περισσότερο χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον χαρακτήρα του ήρωα, που ψάχνει να βρει το δρόμο του, "κολυμπώντας" στη νοσταλγία.

Στο φινάλε υπάρχει η απαραίτητη σεκάνς του τελικού, που είναι πραγματική απόλαυση με το αστείο, γκροτέσκο, μπουρλέσκ -για να μην πούμε ... μουρλέσκ- ύφος. Θα μπορούσε να προβάλλεται πριν από κάθε αγώνα για να υπενθυμίζει ότι το ποδόσφαιρο εκτός από παιχνίδι είναι και γεωγραφία χαρακτήρων.

του Μάκη Μακελάρη