Ο Υπαρκτός σοσιαλισμός υστέρησε σε δυο πολύ σημαντικούς τομείς. Πρώτα στην ψηφιακή τεχνολογία - έλεγαν "αφού οι δίσκοι βινυλίου έχουν καλύτερη ποιότητα ήχου τι μας χρειάζονται τα cd", και μετά στις... τσίχλες. Όχι ότι δεν παρήγαγαν, απλώς δεν δόθηκε έμφαση στο προϊόν. Οι σοσιαλιστικές τσίχλες είχαν ολόκληρα κομμάτια ζάχαρης και έλιωναν στο στόμα σε λίγα λεπτά πριν γίνουν άνοστο λάστιχο. Επίσης δεν έκαναν φούσκες.

Έτσι άνθισε η λαθραία εισαγωγή τσίχλας στις χώρες του Ανατολικού μπλοκ.

Στη γειτονική Βουλγαρία το λαθρεμπόριο τσίχλας το έκαναν οι Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες, μόνιμοι κάτοικοι της χώρας. Ο συγγραφέας Χρήστος Χαρτοματζίδης έγραψε ένα ωραίο αφήγημα για το θέμα, μαζί με άλλα, επίσης ωραία, για τη ζωή των Ελλήνων στη Σόφια. Απ' τον Χαρτοματζίδη μαθαίνουμε πως το ντίλι γινότανε στις κολόνες του πολυόροφου ΤΣΟΥΜ. Όσοι έχουν επισκεφτεί τη Σόφια γνωρίζουν το κτήριο του Τσεντράλεν Ουνιβερσάλεν Μαγκαζίν (Κεντρικό Γενικό Κατάστημα), δίπλα στο Κοινοβούλιο και το Προεδρικό Μέγαρο, που γνώρισε δόξες στο παλιό καθεστώς. Οι Έλληνες έκρυβαν στα δερμάτινα σακάκια τους τις τσιχλόφουσκες που τους είχαν στείλει συγγενείς απ' την Ελλάδα και κρυφά τις πασάρανε στη μαύρη, αφού κρύβονταν στη σκιά της βαριάς κολόνας.

Φυσικά υπήρχε κάποια πρόθεση πίσω από την ανικανότητα της σοσιαλιστικής βιομηχανίας, που κατα τα άλλα έφτιαχνε τα πάντα, να παράγει μια τσίχλα της προκοπής. Το καθεστώς, βασικά συντηρητικό, δεν ήθελε οι πολίτες να μασάνε και να κάνουν φούσκες. Το να μασάς τσίχλα είναι μια ανάρμοστη συμπεριφορά, κι αυτή η άποψη είναι παγκόσμια και διαταξική. Όχι όμως και διαχρονική. Η ίδια η λέξη το αποδεικνύει. Η λέξη τσίχλα είναι ινδιάνικη και βγαίνει από το Manilkara Cichle, ή σκέτο Τσίκλ, που είναι ονομασία δέντρου που συναντάμε στο Μεξικό και την Κεντρική Αμερική. Από το δέντρο αυτό βγαίνει η φυσική τσίχλα.

Η ελληνική λέξη μαστίχα το αποδεικνύει επίσης. Από τα μαστιχόδεντρα φτιάχνουμε την ελληνική φυσική τσίχλα, από τα αρχαία χρόνια ακόμη. Οι Ινδιάνοι και οι Αρχαίοι Έλληνες μασούσαν τσίχλες και δεν το θεωρούσαν κακή συνήθεια.

Υπάρχει και η καλή πλευρά της τσίχλας. Εκτός από την οδοντιατρική χρήση, που καταχρηστικά προφασίζονται οι σύγχρονες διαφημίσεις, η τσίχλα είναι ένα καταπληκτικό αγχολυτικό. Τσιχλόφουσκες χορηγούνταν στους αμερικάνους στρατιώτες στον Πρώτο παγκόσμιο πόλεμο.

Η φυσική τσίχλα που σίγουρα κάνει καλό στην υγεία διαφέρει από τη βιομηχανική συνθετική τσιχλόφουσκα που είναι σκέτη τσιχλόφουσκα και προϊόν του 20ου αιώνα. Αρχικά έγινε σημείο μαγκιάς και περιθωρίου. Αντικατέστησε μερικώς την παλιότερη συνήθεια τα παιδιά της πιάτσας να πιπιλίζουν μια οδοντογλυφίδα. Όπως συμβαίνει με τον καπιταλισμό σπάνια εφευρίσκει κάτι δικό του. Περισσότερο κάνει μαζική παραγωγή κάποιου αγαθού και τη συνοδευει από καμπάνια που προτείνει νέες ευρύτερες χρήσεις.

Την πρώτη κινηματογραφική αναφορά τη βρίσκουμε στον Mack Sennett και στην ταινία A Dash Through the Clouds του 1912. Ο ήρωας είναι πωλητής τσίχλας στη μεξικάνικη αγορά. Το 1930 όμως ένα ολόκληρο εργοστάσιο τσιχλόφουσκας γίνεται ταινία. Στο The Big Pond όλο το σενάριο στήνεται γύρω απ' την παραγωγή της τσίχλας. Ο Μωρίς Σεβαλιέ ανακαλύπτει τη τσίχλα με γεύση ρούμι και προσπαθεί να την πουλήσει κρυφά από τον εργοστασιάρχη.

Κλασική σκηνή είναι αυτή με την "ελαφρών ηθών" γυναίκα να μασάει τσίχλα. Έχουμε την ερωτική διάσταση της σίχλας που συνοδευεται από προκλητικό ή ανέμελο μάσημα. Ωραίο παράδειγμα είναι η Shirley McLaine στο Sweet Charity. O Bob Fosse ήθελε να δείξει την απελευθερωμένη γυναίκα των ανέμελων sixties. Και πολλά άλλα παραδείγματα ταινιών μεταξύ των οποίων και το Girls Town (1959) απ' όπου και η εικόνα δίπλα. Ακόμα και στον Willy Wonka υπάρχει ένας κρυμμένος ερωτισμός με το παραμυθένιο εργοστάσιο που προσφέρει αφειδώς τις απαγορευμένες και παρεξηγημένες τσιχλόφουσκες.

Στο La neige au village (Χιονι στο χωριό) ο Γάλλος Martin Rit ξεκινάει με την ηρωίδα του να κάθεται σ' ένα παγκάκι και να μασάει τσίχλα αφήνοντας να εννοηθεί ότι πλήττει. Εδώ πάλι έχουμε την τσίχλα-πασατέμπο.

Όμως ποτέ η τσίχλα δεν χρησιμοποιήθηκε στον κινηματογράφο με τόσο ποιητικό τρόπο όσο από τον King Vidor, τον πιο ταλαντούχο συνεχιστή του Γκρίφφιθ, στην ταινία του 1925 The Big Parade. Πολύ πριν γίνει ένα από τα σύμβολα του καταναλωτισμού και αγαπημένο θέμα των καλλιτεχνών Pop Art, ο Vidor δίνει στην τσίχλα ρόλο. Βάζει τον ήρωα του, Αμερικάνο στρατιώτη στην Ευρώπη, να φλερτάρει μια κοπέλα που μιλά άλλη γλώσσα και να διαθέτει μόνο τρόπο επικοινωνίας μια τσίχλα. Μπορεί να είναι η πιο όμορφη σκηνή του βωβού κινηματογράφου.

του Μάκη Μακελάρη

The Big Parade (1925) by goosgoosduck

*** Η πρώτη εικόνα είναι από την εγκατασταση "Chewing in Venice" της Simone Decker. Η δευτερη είναι γλυπτό από τσιχλόφουσκα του Ιταλού Maurizio Savini