Το γκροτέσκο στοιχείο των yokai βρίσκεται στις μεταμορφώσεις τους. Δεν είναι μόνο οι μορφές ζώων που μπορούν να πάρουν -η γάτα, η χελώνα, το φίδι, ο σκύλος - ή οι ανθρώπινες μορφές - περισσότερο γυναικείες και συνήθως μικρού κοριτσιού, η ικανότητα τους να μεταμορφώνονται επεκτείνεται και στα αντικείμενα όπως σε ένα λαούτο, ένα ζευγάρι σαγιονάρες, ένα φαναράκι, ένα βάζο του σάκε ή μια ομπρέλα.

Μην ξεχνάτε ότι μια Ομπρέλα είναι το σήμα του artu...

Τα τέρατα, πνεύματα ή δαίμονες Yôkai περιλαμβάνουν μια μεγάλη γκάμα των υπερφυσικών όντων της γιαπωνέζικης παράδοσης. H καταγωγή τους ανιχνεύεται στις προφορικές φανταστικές ιστορίες του μεσαίωνα. Την περίοδο Έντο (17ος-19ος αιώνας), την εποχή της δικτατορίας των ανώτερων στρατιωτικών ηγετών Σογκούν, οι λόγιοι τις καταγράφουν και τις εμπλουτίζουν.

Tα yokai είναι αμφίθυμα. Πότε μοχθηρά και κακόβουλα - πότε φορείς καλής τύχης. Το βασικό τους χαρακτηριστικό όμως είναι η περιπαικτική διάθεση. Είναι άτακτα, ζωηρά και ζιζάνια. Το διασκεδάζουν.

Εμφανίζονται μόνο τη νύχτα. Ζουν στα δάση ή μέσα στο νερό και τους αρέσει να εισβάλουν στα σπίτια των ανθρώπων.

Η ιαπωνική Daiei Motion Picture Company γύρισε το 1968 και 1969 τρεις ταινίες βασισμένες στα ξωτικά yokai: τη σειρά "Yokai Monsters", με σεναριογράφο τον Tetsuro Yoshida και σκηνοθέτες τους Yoshiyuki Kuroda και Kimiyoshi Yasuda. Και οι τρεις ήταν οι βασικοί συντελεστές και της άλλης γνωστής σειράς ταινιών της ίδιας εταιρίας Zatoichi. Η Daiei Nippon Motion Picture ιδρύθηκε το 1942. Οι παραγωγές της περιλαμβάνουν δύο από τις κλασικότερες ιαπωνικές ταινίες του '50, το Ugetsu Monogatori του Μιζογκούτσι και το Ρασομόν του Κουροσάβα, αλλά και τη σειρά με το τέρας Gamera, το αντίπαλο δέος στις ταινίες καταστροφής του Godzilla της ανταγωνίστριας εταιρίας Toho.

Η πρώτη ταινία Yokai Monsters: Spook Warfare είναι μια εύθυμη εισαγωγή στη μυθολογία των yokai. Ένα βαμπίρ απο την Δύση φτάνει στην Ιαπωνία στο σώμα ενός ξενιτεμένου ναυτικού. Τα yokai συνασπίζονται για να αντιμετωπίσουν το παρείσακτο τέρας. Η ταινία είναι σχεδόν παιδική. Τα yokai συνομιλούν σαν άνθρωποι ή σαν τους "κατοίκους του δάσους" του Ντίσνεϊ. Υπάρχει η σκηνή όπου όλα τα yokai συγκεντρωμένα ψάχνουν στην "εγκυκλοπαίδεια γιαπωνέζικων τεράτων" να βρουν το εισαγόμενο βαμπίρ για να καταλήξουν ότι πρόκειται για ξένο εισβολέα στη χώρα τους!

Ο μεταπολεμικός ιαπωνικός κινηματογράφος ασχολήθηκε κατα κόρον με την εισβολή και την ανάμειξη της δυτικής κουλτούρας στις παραδοσιακές ιαπωνικές κοινότητες. Και στον Μιζογκούτσι και στον Όζου βρίσκουμε αυτό το μοτίβο, συμβολικά ή ρεαλιστικά. Εξάλλου αποτέλεσε ένα πολιτισμικό σοκ για την ιαπωνική κοινωνία. Στο "Φθινοπωρινό απόγευμα" (1960) ο Όζου παρουσίαζε το οξύμωρο της συνύπαρξης των δυο πολιτισμών.

Πιστός στις ανησυχίες των  ανθρώπων της τέχνης, ο Tetsuro Yoshida βάζει τα yokai σε ρόλο... "πατριωτικό". Είναι τα ντόπια ξωτικά, οι ιθαγενείς μπαμπούλες που μπαίνουν στην υπηρεσία διαφύλαξης των παραδοσιακών αξιών του νησιού. Για να τονίσει ακόμα περισσότερο τη σημασία του ρόλου των yokai, περιγράφει το ξενόφερτο βαμπίρ ως φανατικό εχθρό του Βούδα και μας δίνει σκηνές όπου καταστρέφει βίαια τις ιερές κόχες. Το πάνθεον των yokai βγαίνει στην αντεπίθεση προσφέροντας απολαυστικές καταστάσεις αλλά και πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά αρκετών από τα δεκάδες ξωτικά.

Η δευτερη ταινία Yokai Monsters: 100 Monsters είναι μια περιπέτεια χωρίς τις παιδικές αφέλειες της πρώτης και πολλά στοιχεία από την παράδοση της Ανατολής. Ο κορμός της ταινίας έχει να κάνει με τον εξορκισμό της κατάρας των 100 τεράτων. Σύμφωνα με την παράδοση ο εξορκιστής αφηγείται εκατό ιστορίες, μία για κάθε δαίμονα. Στο τέλος της αφήγησης το ακροατήριο πρέπει να σβήσει ένα από τα 100 κεριά. Στο φινάλε της εκατοστής ιστορίας πέφτει απόλυτο σκοτάδι.

"Ιστορία μέσα στην ιστορία" της ταινίας είναι η αφήγηση του εκατοστού yokai που μας δίνεται με την αυθεντική της μορφή.

 
Δυο σαμουράι είναι έτοιμοι να παρατήσουν το ψάρεμα, αφού μετά από τόσες ώρες δεν τσίμπησε η πετονιά. Ένας αλλόκοτος γέρος εμφανίζεται στις καλαμιές προειδοποιώντας ότι βρίσκονται σε καταραμένο τόπο. Αν πάρουν μαζί τους ψάρι από αυτά τα νερά είναι σαν να μεταφέρουν την κατάρα. Οι σαμουράι δεν τον πιστεύουν και τον αποπαίρνουν. Σε λίγο καταφέρνουν να πιάσουν ένα μεγάλο ψάρι. Ξαφνικά ξεσπάει άγρια καταιγίδα.
Χαρούμενοι επιστρέφουν στο σπίτι του ενός και παραγγέλνουν στη νοικοκυρά να σερβίρει σάκε και να ετοιμάσει το ψάρι σε μεζέ. Πράγματι, σε λίγο το ψάρι σερβίρεται ωμό σε φέτες, αν και η γυναίκα παραπονιέται ότι το αίμα του ψαριού δε φεύγει από τα χέρια τη όσο επίμονα κι αν τα πλένει. Ο νοικοκύρης δοκιμάζει πρώτος από το ψάρι και το βρίσκει γευστικότατο. Ο φίλος του, ζητώντας κι άλλο σακε, επισκέπτεται την κουζίνα του σπιτιού. Εκει συναντά τη νοικοκυρά, η οποία φέρεται παράξενα. Σε λίγο μακραίνει ο λαιμός της. Τυλίγεται γύρω από τον σαμουράι και τον πνίγει. Την ίδια τύχη θα έχει και ο νοικοκύρης.
Την άλλη μέρα, η νοικοκυρά περιδιαβαίνει ανήσυχη το μέρος όπου οι δυο σαμουράι ψάρευαν. Ρωτά τους περαστικούς μήπως είδαν τον άντρα της που έχει να φανεί από την προηγούμενη μέρα. Σε λίγο αποκαλύπτονται τα πτώματα των δυο σαμουράι, χτυπημένα από κεραυνό.

Τα yokai που παίρνουν γυναικεία μορφή και μακραίνουν το λαιμό τους ονομάζονται Rokurokubi.

Εκτός από την παραπάνω εμβόλιμη ιστορία, το κυρίως στόρι της ταινίας έχει να κάνει με την απληστία ενός Άρχοντα της περιοχής που ζητά από μια φτωχή οικογένεια να εγκαταλείψει το σπίτι της για να το μετατρέψει σε οίκο ανοχής. Το σπίτι φιλοξενεί την οικογενειακή επιχείρηση: ένα ομπρελάδικο.

Το Karakasa Kozo είναι το yokai με τη μορφή του παραδοσιακού γιαπωνέζικου ομπρελίνο. Στη συνέχεια θα βοηθήσει την οικογένεια να εξουδετερώσει τον άπληστο και κακό Άρχοντα και να διατηρήσει το σπίτι και το παραδοσιακό επάγγελμα. Και εδώ έχουμε με αλληγορικό τρόπο την εισβολή των "μοντέρνων" αξιών σε βάρος των παραδοσιακών. Τα yokai βοηθούν να λυθεί η πλοκή υπέρ της παράδοσης.

Την τρίτη και τελευταία ταινία της σειράς Yokai Monsters: Along With Ghosts (1969) τη συνυπογράφουν οι δυο σκηνοθέτες των προηγούμενων ταινιών. Ο σεναριογράφος είναι πάντα ο ίδιος.

Το "Along With Ghosts" είναι ένα γουέστερν. Ένα επτάχρονο κοριτσάκι ταξιδευει στην πόλη για να συναντήσει τον πατέρα της. Στο ταξίδι της συναντά δυο κακούς σαμουράι κάποιας συμμορίας που νομίζουν ότι το κοριτσάκι κουβαλάει ένα σημαντικό έγγραφο. Συναντάει όμως και έναν καλό σαμουράι που προσπαθεί να την βοηθήσει. Όταν φτάνει στην πόλη ανακαλύπτει ότι ο πατέρας της είναι μέλος της κακής συμμορίας. Στο τέλος, ο πατέρας ζητάει μετανιωμένος συγχώρεση από την κόρη του.

Όπως στην προηγούμενη ταινία έχουμε πλάνα με την αυλή γεμάτη ομπρέλες, εδώ βλέπουμε παρόμοια πλάνα με πήλινα κιούπια. Ο καλός σαμουράι βλέπει παράξενα πράγματα μέσα στο βάζο του σακε. Συμφωνα με την παράδοση Kameosa ονομάζεται το yokai που εμφανίζεται στα πήλινα δοχείο ή παίρνει τη μορφή του δοχείου.

H ταινία προσπαθεί να συνδεση τα yokai με τις παραδοσιακές ιστορίες φαντασμάτων που στην Ιαπωνία ονομάζονται Kaidan. Μάλλον δεν τα καταφέρνει τόσο καλά σ' αυτό το θέμα όσο στο να δώσει ωραία επικά γουέστερν πλάνα. Όπως και στις προηγούμενες, η σκηνοθεσία είναι σφικτή και στυλιζαρισμένη και παίζει ευρηματικά με την κάλυψη και εμφάνιση προσώπων.

Τα yokai και οι θρύλοι που τα συνοδεύουν είναι στην πραγματικότητα εκατοντάδες. Υπάρχει βιβλιογραφία με κατηγορίες και περιγραφές όπως το Yokai Attack

Ελληνικό αντίστοιχο θα μπορούσαν να αποτελέσουν οι καλικάντζαροι.
Στο λήμμα της wikipedia για τους Καλικάντζαρους -για να δικαιολογήσουμε και τον τίτλο- βρίσκουμε μορφικές ομοιότητες:

Ο λαός τους φαντάζεται με διάφορες μορφές κατά περιοχή με κοινό γνώρισμα την ασχήμια τους. Κατά Αραχωβίτικη περιγραφή αυτοί είναι: «κακομούτσουνοι» και «σιχαμένοι», «καθένας τους έχει κι απόνα κουσούρι, άλλοι στραβοί, άλλοι κουτσοί, άλλοι μονόματοι, μονοπόδαροι, στραβοπόδαροι, στραβόστομοι, στραβοπρόσωποι, στραβομούρηδες, στραβοχέρηδες, ξεπλατισμένοι, ξετσακισμένοι και κοντολογής όλα τα κουσούρια και τα σακατιλίκια του κόσμου τα βρίσκεις όλα πάνω τους».

Συνήθως φαντάζονται νάνοι, αλλά και ψηλοί, σκουρόχρωμοι, με μαλλιά μικρά και ατημέλητα, μάτια κόκκινα, δόντια πιθήκου, δασύτριχοι, χέρια και νύχια πιθήκου, πόδια γαϊδάρου ή το ένα γαϊδάρου και το άλλο ανθρώπινο, ("μισοί γαϊδούρια και μισοί άνθρωποι όπως λένε στη Σύρο) αλλά και σαν «μικροί σατανάδες» - (σατανοπαίδια όπως λένε στη Νάξο), άλλοτε γυμνοί και άλλοτε ρακένδυτοι με σκούφο (οξυκόρυμβο) από γουρουνότριχες και με παπούτσια άλλοτε σιδερένια και άλλοτε με τσαρούχια ή τσαγγία.
Στη Νάξο οι καλικάντζαροι φαντάζουν και χορευταράδες, αρπάζουν όποιον βρουν τη νύκτα και τον στροβιλίζουν στο χορό μέχρι να πέσει λιπόθυμος, ο γνωστός χορός των καλικάντζαρων.  

του Μάκη Μακελάρη