του Πήτερ Μπογκντάνοβιτς
μετάφραση από το μπλογκ-του "Blogdanovich"

Λυπάμαι τους ανθρώπους που δεν έχουν δει ούτε μια ταινία του Ernst Lubitsch! Λείπουν τέτοιες απολαύσεις στις μέρες μας. Δεν υπάρχει κανένας τρόπος να περιγραφεί πραγματικά τι ακριβώς είναι αυτό που κάνει τις ταινίες του τόσο γοητευτικές, τόσο αστείες, τόσο ανθρώπινες, τόσο στιλιζαρισμένες και τόσο μοναδικές. Κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας δημοτικότητας του σκηνοθέτη (περ. 1924 μέχρι και μετά το θάνατό του στα 1947), ονόμασαν "Το άγγιγμα του Λιούμπιτς," αυτό που ο καθένας μπορούσε να αισθανθεί, αλλά κανείς δεν θα μπορούσε να προσδιορίσει σωστά.

Με τα χρόνια, έχω προσπαθήσει να εξηγήσω γιατί αγαπώ τόσο πολύ τον Λιούμπιτς και τι είναι αυτό που τον κάνει για μένα ξεχωριστό. Δεν έχει υπάρξει κάποιος σαν τον Ερνστ Λιούμπιτς, αν και πολλοί σκηνοθέτες έχουν προσπαθήσει, ποτέ δεν κατάφεραν να τον πλησιάσουν. Στο Esquire, πίσω στις αρχές της δεκαετίας του '70, κρατούσα μια μηνιαία στήλη και αφιέρωσα εξ ολοκλήρου στον Λιούμπιτς, που ανατυπώθηκε μάλιστα σε βιβλίο.

Και πάλι, το 2008, προσπάθησα σε ένα μεγάλο κείμενο για τον The New York Observer, ο τίτλος του οποίου "Η Σημασία του να βλέπεις Λιούμπιτς". Εξακολουθώ να πιστεύω ότι είναι υψίστης σημασίας. Εάν περισσότεροι άνθρωποι απολάμβαναν τις ταινίες του Λιούμπιτς, όλοι θα ήταν πιο ευτυχισμένοι, πιο αισιόδοξοι.

Mάιος 2011

"Η Σημασία του να βλέπεις Λιούμπιτς"
του Πήτερ Μπογκντάνοβιτς

μετάφραση από τον Νew Υork Observer

Στα τέλη του '60 ρώτησα τον Jean Renoir ποια είναι η γνώμη του για τον Ernst Lubitsch. Σήκωσε τα φρύδια και είπε ενθουσιασμένος "Ο Λιούμπιτς;! Μα αυτός εφηύρε το σύγχρονο Χόλιγουντ!". Με τη φράση "σύγχρονο Χόλιγουντ" ο Ρενουάρ εννοούσε τις αμερικάνικες ταινίες από το 1924 μεχρι τις αρχές του '60.

Πριν τον ερχομό του Λιούμπιτς στην Καλιφόρνια από τη Γερμανία (για να σκηνοθετήσει την Mary Pickford στη "Ροζίτα") οι Χολιγουντιανές ταινίες στέναζαν κάτω από την συντριπτική επιρροή του Γκρίφιθ, δηλαδή από το το 1908 και μετά το 1915, την εποχή που γύρισε τη "Γέννηση ενός Έθνους". Βικτωριανός, πουριτανός, Νότιος, μονταζιακός, ο Γκρίφιθ υπήρξε ο πατέρας της κινηματογραφικής αφήγησης. Ο Allan Dwan στα πρώτα του βήματα μου είχε πει ότι θα έβλεπε τις ταινίες του Γκρίφιθ και απλώς θα έκανε ό,τι κάνει και ο Γκρίφιθ. Έτσι ένοιωθε και η πλειοψηφία των Αμερικάνων κινηματογραφιστών, συμπεριλαμβανομένου και των Τζον Φορντ και Χάουαρντ Χωκς.

Όλα άλλαξαν με τον ερχομό του Λιούμπιτς. Έφερνε την ευρωπαϊκή εκλέπτυνση, την ειλικρίνεια στη σεξουαλικότητα και ένα πλάγιο ύφος που έκανε το κοινό συνένοχο των χαρακτήρων και των καταστάσεων. Αυτή η ελαφριά, ξένοιαστη, ναζιάρικη μανιέρα έγινε ευρύτατα γνωστή σαν το "Άγγιγμα του Λιούμπιτς".

Από τα τέλη του '20 και σε όλη τη διάρκεια της σύντομης ζωής του -πέθανε το 1947 σε ηλικία μόλις 55 ετών - υπήρξε ο πιο διάσημος σκηνοθέτης διεθνώς, με εξαίρεση ίσως τον C.B. DeMille. Σήμερα με δυσκολία κάποιος θυμάται κάποιον από τους δυο. Κι αν ο DeMille, παρόλο που συχνά είναι διασκεδαστικός, έχει ξεχαστεί εντελώς, ο Λιούμπιτς είναι τόσο διασκεδαστικός όσο δεν παίρνει.

Πρόσφατα, μερικές από τις ξεχασμένες ταινίες του κυκλοφόρησαν σε DVD. Αν θέλετε να διαπιστώσετε πόσο κωφεύει η κοινωνία μας δείτε το Trouble in Paradise (ελλ. Μπελάδες στον Παράδεισο) του 1932 στην έκδοση της Criterion.
Αυτή η αέρινη, πνευματώδης, κατάφωρα ανήθικη ερωτική κωμωδία για ένα ζευγάρι κλέφτες κοσμημάτων ήταν στην εποχή της τόσο μεγάλη επιτυχία που δύσκολα να το πιστέψει κανείς. Κάποτε όμως γυρίζονταν ταινίες από ενήλικες για ενήλικες, ακόμα και μετά τον Κώδικα Δεοντολογίας που εισήχθη το 1934.

(...)

Ήταν αυτός για τον οποίο η Γκρέτα Γκάρμπο γέλασε στην ακαταμάχητη Νινοτσκα (1939) και ο Τζίμι Στιούαρντ σήκωσε τα μπατζάκια του για να δείξει ότι δεν είναι στραβοκάνης στο φινάλε του “The Shop around the Corner” (ελλ. Ερωτική Φωλιά) (1940), ίσως η καλύτερη αισθηματική κομεντί που γυρίστηκε ποτέ.

Ο Λιούμπιτς μας έκανε να γελάσουμε με τους Ναζί ακριβώς στην καρδιά του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου με τη διάσημη φράση του Jack Benny:"Το λοιπόν με φωνάζουν το Στρατόπεδο συγκέντρωσης Ehrhardt!". Και ήταν αυτός που απέσπασε την καταπληκτική ερμηνεία του Don Ameche στην όμπρφη κωμωδία Heaven Can Wait (ελλ. Ας περιμένει ο Ουρανός) (1943) σχετικά με την ερωτική ζωή ενός συνηθισμένου ανθρώπου. Όλα αυτά τα αριστουργήματα σήμερα είναι διαθέσιμα σε DVD.

(...)

Πράγματι, ο Λιούμπιτς είναι γνωστός για την ικανότητα του να δίνει ακριβείς οδηγίες στους ηθοποιούς για το πως να παίξουν το ρόλο τους.
Κάποτε ρώτησα τον Jack Benny αν αληθεύει ότι ο Λιούμπιτς έπαιζε μόνος του όλους τους ρόλους της ταινίας και ο Τζακ το επιβεβαίωσε. Και ήταν καλός; ρώτησα τον Τζακ κι αυτός μου απάντησε "Εντάξει, ήταν λίγο
πλαδαρός, αλλά έμπαινες στο νόημα!" Αυτό εξηγεί το ερώτημα γιατί οι ηθοποιοί στις ταινίες του Λιούμπιτς έχουν τόσο ιδιαίτερα ύφος, διαφορετικό από αυτό που βλέπουμε σε άλλες ταινίες τους, όπως ο Gary Cooper, ο Don Ameche, ο Maurice Chevalier, ο Herbert Marshall. Η Signe Hasso, η οπία έπαιξε την γαλλίδα γκουβερνάντα στο Heaven Can Wait, την είχε δείξει -με την γερμανική του προφορά και το αιώνιο πούρο στο στόμα-ακριβώς πως να παίξει το ρόλο της, κι ότι ήταν καταπληκτικός.

Όλες οι παλιές ταινίες υποφέρουν από το γεγονός ότι το κοινό δεν τις βλέπει με τον τρόπο για τον οποίο γυρίστηκαν, δηλαδή στη μεγάλη οθόνη. Ίσως αυτός να είναι ο λόγος που οι νέοι έιναι τόσο απαθείς με ότι γυρίστηκε πριν το 1990. Είχα την τύχη να παρακολουθήσω τα μεγάλα μιούζικαλ του Λιούμπιτς στην αίθουσα προβολής της Πάραμαουντ στα μέσα του '60, τότε που ο Jerry Lewis γενναιόδωρα έβαζε να δω ό,τι ζητούσα. Συνολικά είδα 82 ταινίες, μερικές σε εντυπωσιακές κόπιες. Απλώς, δεν υπάρχει υποκατάστατο. Ξέρετε, εμείς οι σινεφίλ της γενιάς του '60 εμπαίζουμε όποιον λέει ότι είδε μια κλασική ταινία μόνο στην τηλεόραση. "Τότε δεν την έχεις δει καθόλου", του λέμε. Σήμερα όλα είναι στην τηλεόραση και οι ευκαιρίες να δεις τις αυθεντικές ταινίες είναι ελάχιστες.

***Δείτε μια συλλογή με καλαίσθητες αφίσες από ταινίες του Λιούμπιτς εδώ